Kad se u januaru 2021. desilo da Donald Trump nestane sa Twittera i Facebooka, javnost je dobila dva infantilna objašnjenja: jedno kaže da je to bila zavjera neke mitske “duboke države”, drugo da je to samo privatna odluka par tehnoloških menadžera koji su, eto, jedno jutro ustali i odlučili da isključe predsjednika SAD kao da gase Wi-Fi u kancelariji.

Realnost je, naravno, mnogo prizemnija i samim tim neprijatnija. Ispostavilo se kroz priču o “Twitter Files” da u tim kompanijama postoji čitav mali politički ekosistem: aktivisti među zaposlenima, zabrinuti oglašivači, medijski pritisak, kongresni komiteti i redovni sastanci sa federalnim agencijama. Niko tu formalno ne izdaje naredbe, ali svi vrlo dobro razumiju kakav odgovor se očekuje. To je onaj trenutak kad cenzura ne dolazi dekretom nego konsenzusom nervoznih korporacija.

Zato je priča o “censorship-industrial complexu” zapravo manje spektakularna nego što zvuči. Nema podruma iz kojeg neko vuče konce, ali ima dovoljno međusobno povezanih institucija da javni prostor izgleda kao koordinisana operacija. Big Tech, država i mediji ponekad djeluju kao orkestar bez dirigenta: niko formalno ne vodi, ali svi tamburaju iste note.

U takvoj atmosferi najzabavniji je dvostruki moral publike. Kad se pomenu neformalni centri moći, pola interneta počne da viče o teorijama zavjere. Ali kad te iste platforme bez mnogo ceremonije uklone predsjednika države, onda se čuje: “Pa to je samo privatna kompanija.” Odjednom su milijarde korisnika, javni diskurs i politička komunikacija pretvoreni u zabran nekoliko korporacija.

Na kraju ostane ista stara priča: jedni vide svjetsku zavjeru, drugi vide nevinu tržišnu odluku, a između te dvije karikature nestaje ono što je zapravo najvažnije – činjenica da neformalni centri moći, bilo da su tehnološki, politički ili medijski, imaju ogroman uticaj na javni prostor. A kad se taj uticaj sakrije iza fraza tipa “slučajno” ili “to je samo biznis”, odgovornost elegantno ispari, kao dim iznad Silicijumske doline.