Napad Avara i Slovena na Carigrad 626. godine

[Ćipur]

Radivoj Radić, je profesor na beogradskom univerzitetu, najbolji srpski vizantolog, vrlo je cijenjen i u međunarodnim vizantološkim krugovima.

Radivoj Radić: Opsada Carigrada 626. godine, od strane Avara i Slovena

Sloveni pred kapijama prestonice



Avari su imali značajnu ulogu u Velikoj seobi naroda i naseljavanju Slovena na Balkansko poluostrvo. Kad su altajski Turci srušili premoć njihovog saveza, koji se prostirao po Aziji, avarska plemena su krenula prema zapadu i dospela u zaleđe Crnog mora. Caru Justinijanu ponudili su 558. godine pomoć protiv nomadskih plemena koja su ugrožavala Carstvo. Avari su nešto kasnije došli u Panoniju i s Langobardima uništili državu Gepida.
Pošto su Langobardi krenuli prema severnoj Italiji, došljaci iz Azije postali su gospodari panonske ravnice. U prodoru na zapad zaustavili su ih Franci. Avari su obrazovali moćan plemenski savez u koji su bili uključeni ostaci razbijenih Gepida, deo Slovena i Bugara. Onda su se ustremili na vizantijske pograničke gradove i osvojili Sirmijum, Singidunum, Viminacijum i Avgustu, a bezuspešno su opsedali Solun. Kako je car Iraklija početkom 7. stoleća bio zauzet ratom protiv Persije, morao je da, po cenu visokog godišnjeg danka, sklapa mir s avarskim kaganom, ali car tada umalo nije poginuo u atentatu.
Opsada Carigrada 626. ključni je događaj u odnosima Vizantije i Avara, koje nije pokolebao ni neuspeli pokušaj da na prepad zauzmu grad devet godina ranije. Uprkos velikim ustupcima dobijenim od Vizantije (godišnji danak od 200.000 zlatnika i ugledni taoci), ambiciozni kagan se pripremao za opsadu najmoćnije srednjovekovne tvrđave. Početkom juna 626, tek što su se u Carigradu stišali nemiri povodom poskupljenja hleba, pred Halkedonom, gradom preko puta Carigrada, na maloazijskoj obali Bosfora, pojavio se persijski vojskovođa Šahrbaraz s vojskom. Čekajući kaganov dolazak, on je spalio predgrađe Halkedona, hramove i vile u okolini.
U nedelju, 29. juna 626, avarska prethodnica od 30.000 ljudi stigla je od Jedrena, u neposrednoj blizinu tzv. Dugog zida, čijih je 65 km povezivalo Crno i Mramorno more. Vizantinci su, pak, svoju konjica i pešadiju iz predgrađa povukli unutar carigradskih zidina. U gradu su se pojavili i prvi znaci panike. Uplašeni romejski velikodstojnici poslali su emisara avarskom vladaru s gotovo ponižavajućom ponudom da su spremni da izađu u susret svim njegovim željama ako odustane od napada. Glavnina avarske prethodnice zadržala se desetak dana na obali Mramornog mora, odakle je povremeno slala izvidnice prema gradu. U međuvremenu je magistar Von, koji je u carevom odsustvu zajedno s patrijarhom Sergijem brinuo o prestonici, otpočeo pripreme za odbranu grada. Obavešten o opasnim namerama Avara, Slovena i Persijanaca, car Iraklije je s istočnog fronta, iz daleke Lazike, uspeo da pošalje samo jedan odred u pomoć braniocima.
Ubrzo je oko hiljadu kaganovih vojnika stiglo u istočno predgrađe Sike i vatrom su uspostavili vezu s persijskim odredom na maloazijskoj obali Bosfora, a dimni signali su se pojavili i u zapadnoj okolini grada. Tom prilikom Avari su porušili i gradski vodovod.
Ubeđen da mu konačni uspeh ne može izmaći, vođa Avari razmetljivo i nadmeno je iz Jedrena poručio stanovnicima Carigrada da se izjasne čime su voljni da ga “ublaže i obdare, pa da se vrati”. Upozorio ih je: “Vi ne možete da se pretvorite u ribe i spas nađete u moru, niti u ptice i da odletite”. Posle nekoliko dana, magistar Von i ostali arhonti, kajući se zbog prethodne malodušnosti i uzdajući se u svoje snage, uputili su preko izaslanika vladaru Avara odlučan odgovor. Ogorčeni kagan, koga vizantijski pisci nazivaju svinjom, pijavicom i podmuklom zmijom, odbio je da primi izaslanika, pokazujući time da više nema pregovora.
U utorak, 29. jula, u prepodnevnim časovima, pred bedemima vizantijske prestonice pojavila se avarska vojska od 80.000 ljudi. Od svetlucanja oružja mnoštva varvarskih eskadrona, pešadije i zaprežnih vozila nalik na stršljenove koji su sve prekrili od mora do mora, posmatračima je zastajao dah. U iščekivanju sukoba, magistar Von je obišao vojsku i izdao poslednje zapovesti. Svečanu litiju, koja je trebalo da podstakne entuzijazam branilaca sa zapadnog bedema, predvodio je lično patrijarh Sergije. Sledećeg dana Avari su dovukli opsadne sprave i spremili se za napad, koji jedan pesnik i očevidac beleži: “kao grad s grmljavinom nasrnu kagan na sve bedeme”.
U prvom bojnom redu bili su lako naoružani Sloveni, a u drugom oklopljena pešadija Avara. Prema ostalim delovima bedema bili su raspoređeni uglavnom odredi Slovena. Napadači, pre svega slovenske čete, već prvog dana pretrpeli su teške gubitke. To je podiglo borbeni moral branilaca, koji su verovali da im je pomogla zaštitnica Carigrada – Bogorodica. U nastavku borba se vodila mahom strelama i praćkama, s promenljivom ratnom srećom. Sutra su Avari uspeli da 12 visokih pokretnih drvenih kula obloženih kožama postave uz same bedeme. No, branioci su, zahvaljujući jednom mornaru koji je načinio pokretne dizalice na čekrk, uspeli da zapale nekoliko kaganovih kula.



More od krvi pocrvenelo



Znajući da se Carigrad ne može zauzeti bez flote, a da je zaliv Zlatni rog najslabija tačka odbrane, kagan je krenuo i u napad s mora. Kako su Avari izrazito kontinentalan narod, njihov vođa je naredio da se u zaliv spuste slovenski monoksili, čamci izrađeni od drvenog debla. U međuvremenu tekla je i vizantijska diplomatska akcija. Magistar Von je po četvrti put predložio Avarima da, uz bogatu naknadu, odustanu od opsade, ali je oholi kagan ponovo insistirao na neprihvatljivom zahtevu da stanovništvo napusti grad ne iznoseći svoju imovinu.
U subotu, 2. avgusta, borbe su se nastavile, ali se situacija nije bitnije promenila. Sad je kagan zatražio da mu dođe vizantijsko poslanstvo. Petorica uglednika su došla u njegov tabor, ali samo su predala darove, dok avarski vladar nije želeo da ih sasluša. Štaviše, nalazeći se u društvu trojice persijskih poslanika, Vizantince nije udostojio ni ponude da sednu. Nadmeno i prostački, upozorio ih je da će, ukoliko mu se grad ne preda, satrti sve što mu se nađe na putu.
Zapretio je i prebacivanjem 3.000 Persijanaca na evropsku stranu Bosfora. Vizantinci nisu prihvatili ultimatum i njihov povratak uneo je novu zebnju među branioce Carigrada. Iste noći Vizantinci su zarobili persijske izaslanike. Jednog su pogubili odmah, a drugu dvojicu sproveli u grad, sutra izveli na bedeme i pokazali napadačima. Jednom su odsekli su obe ruke i, zajedno s glavom juče pogubljenog kolege i njegovim rukama, poslali Avarima, a drugog najpre pokazali Persijancima, a zatim pogubili i glavu bacili na obalu.
Pred svanuće 4. avgusta došlo je i do pomorskog okršaja između vizantijske flote i slovenskih monoksila. U neravnopravnoj borbi flotila monoksila je razbijena, a posade pobijene. Sedmog i osmog dana kagan se pripremao za odlučujući napad i pored velikih gubitaka. Ujutru, 7. avgusta, razvila se presudna bitka na kopnu i moru. Nebo se prolamalo od urlika avarskih napadača. Potom su u zaliv Kerat spušteni slovenski monoksili, a mornarima je naređeno da žurno veslaju ka gradu. Kagan je računao da će kopnenom vojskom probiti gradske zidine, a monoksili bi mu u zalivu obezbedili prilaz u sam grad.

[Ćipur]

Premda je Avarima pošlo za rukom da zauzmu crkvu Bogorodice u Vlaherni s okolinom i tu se utvrde, imali su znatne gubitke na gotovo svim sektorima. Kasnije nisu uspeli čak ni da izvuku svoje poginule. U novoj pomorskoj bici vizantijska flota je opkolila monoksile koji su se tiskali i međusobno sudarali. Vizantinci su ih gađali strelama, prevrtali čamce, a nesrećne mornare ubijali kopljima i sekli mačevima. Patrijarh Nićifor beleži da se more crvenelo od krvi. I za one koji su preživeli nije bilo spasa. Na jednoj obali sačekivali su ih Vizantinci i ubijali, a na drugoj Avari i po naređenju kagana, takođe, likvidirali.
Samo mali broj njih uspeo je da se dočepa obale gde nije bilo vojnika i pobegne u okolna brda. Pesnik Teodor Sinkel ističe da je more kraj Vlaherna bilo prekriveno lešinama i praznim čamcima. Kagan, koji je s obližnjeg brežuljka posmatrao tok bitke, peške je sišao do svog šatora i, u očajanju, počeo da se busa u grudi i udara po glavi. Branioci su na kopljima pokazivali odsečene glave poginulih napadača kako bi sasvim poljuljali već pokolebani moral preostalih Avara. I, zaista, ubrzo je došlo do prave pometnje među napadačima. U strahu od odmazde avarskih konjanika, slovenski odredi su napustili borbene položaje. Avarska konjica krenula je u poteru i odjednom je gotovo čitav prostor pred bedemima ostao sablasno pust.
Na drugoj strani, deo branilaca, među kojima je bilo i žena i dece, u oduševljenju je izašao kroz gradske kapije. Oprezni magistar Von nije dozvolio opuštanje, već naredio da se svi smesta vrate. Tako je pred bedemom ponovo nastupila neuobičajena tišina. Pod okriljem noći, Avari su pokupili ostatke opsadnih sprava i zajedno s logorom sve spalili. Potišteni kagan se povukao, ali i zapretio da će se uskoro vratiti.
Patrijarh Sergije i magistar Von su izašli kroz Zlatnu kapiju i posmatrali kako dogorevaju neprijateljska oruđa. U Carigradu je nastupilo veliko olakšanje, proslavljala se pobeda, ali, iz opreza, niko nije izlazio izvan prestonice jer su pojedine avarske čete još uvek obilazile predgrađa i palile sve što su stigle. Izmađu ostalog, zapalile su i crkve Besrebrenika Kuzme i Damjana i svetog Nikole. Avarski predlog za nove pregovore vizantijska strana je sada glatko odbila. Onda su Avari, svesni da im je željeni cilj izmakao, nevoljno napustili područje Carigrada.
Danima su vizantijski građani sahranjivali leševe napadača, te izvlačili na obalu slovenske monoksile i spaljivali ih. Persijska vojska, koja nije ni ušla u boj, zadržala se na Halekedonu do sledećeg proleća, ali ju je Vizantija nekoliko godina kasnije porazila i Carstvo se oslobodilo dvaju opasnih suparnika. Kao uspomenu na ovaj događaj Vizantinci su svake godine proslavljali 7. avgust kao veliki praznik.

Kraj

http://www.dnevnik.co.yu/modules.php...icle&sid=13539

http://www.dnevnik.co.yu/modules.php...icle&sid=13569

[Ćipur]

Patrik Geri: Brza slovenizacija srednje i istočne Evrope

Vakuum u vlasti koji je nastao integracijom Langobarda i drugih naroda u Carstvo tokom petog i šestog veka, brzo je popunjen novim i različitim društvima: Saksoncima istočno i severno od Rajne, Avarima i Slovenima duž donjeg toka Dunava. Ovi "novi" varvari ponovo su vratili bipolarnost koja je već bila nestala unutar Carstva, ali su to uradili na vrlo različit način i dugotrajnije...
Dok su Saksonci zauzeli mesto Franaka i Alemana na zapadu, Avari su preuzeli uloge Gota i Huna na istoku. Ova stepska konfederacija, koja je bežala pred navalom Turaka u centralnoj Aziji, pojavila se u karpatskom bazenu 567. godine i 558. ili 559. uputila emisara caru Justinijanu, nudeći mu vojnu pomoć protiv neprijatelja Carstva u zamenu za godišnju platu. U mnogim suštinskim aspektima oni su ličili na druge stepske narode koji su se pojavili u Evropi u prvom milenijumu. Ovi nomadi su razvili krajnje specifičan oblik preživljavanja, koji se temeljio na čobanskom životu i omogućavao im da žive u oblastima inače nepogodnim za život ljudi. Da bi prevalili na stotine kilometara tokom sezonskih seoba, bilo je nužno da razviju složene oblike organizacije i komunikacije. Ovi ekološki imperativi razvili su se u karakteristične forme političke i društvene organizacije. Mobilnost, fleksibilnost i ratovanje na konjima bili su osnova njihovog opstanka. Važno je bilo i udruživanje sa drugim sličnim grupama sa kojima su uspevali da za vrlo kratko vreme osnuju ogromna stepska carstva. Već smo videli nešto slično u kratkotrajnom carstvu Atilinih Huna. Ono što je Avare razlikovalo od njihovih prethodnika, međutim, bila je njihova sposobnost da se transformišu od samo još jednog stepskog naroda u prilično centralizovano i institucionalizovano polietničko kraljevstvo između Vizantije i zapadnih kraljevstava, koje je opstalo, uz poraze i pobede, dva i po veka.
Avari su ostvarili ovaj junački podvig, jer su uspeli da uspostave hegemoniju nad različitim narodima duž balkanske granice Carstva i da monopolizuju ime Avar do neverovatnog stepena. Nekih dvadeset godina, Bajan, vladar ili kagan Avara, borio se protiv Utigura, Anta, Gepida i Slovena, dok nije stvorio veliku polietničku konfederaciju. Posle odlaska Langobarda, Bajan je učvrstio svoju vladavinu u Panoniji. Godine 582, osvojio je staru ilirsku prestonicu Sirmijum (Sremska Mitrovica). Njegovi sinovi osećali su se toliko snažnima da su krenuli na osvajanje Konstantinopolja: godine 626. ogromna armija sastavljena od avarskih konjanika i slovenskih brodova, napala je grad, zajedno sa persijskim saveznicima. Opsada je trajala nešto duže od jedne nedelje i završila se porazom Avara. Ovakva katastrofa mogla je lako označiti i kraj avarske hegemonije. U stvari, neke od podređenih grupa pokušale su da posle poraza krenu svojim putem, ali se jezgro održalo uprkos tome što je bilo znatno smanjeno. Vek kasnije, avarski konjanici krenuli su u pohod na zapad, na Bavarsku i Italiju, dok se konačno nisu sukobili sa daleko nadmoćnijim neprijateljem oličenim u Karlu Velikom. Karlo Veliki je prodro do centra avarskog kraljevstva u današnjoj Mađarskoj i tako uništio svaku mogućnost da Avari održe svoju polietničku konfederaciju. Tokom jedne generacije i bez veće bitke, Avari su nestali iz istorije.
Iako je Avarska konfederacija nestala ostavivši za sobom samo bogate grobove širom istočne Austrije i Mađarske, ona je ipak odigrala ključnu ulogu u stvaranju važnijeg i trajnijeg fenomena Istočne Evrope: brzu i potpunu slovenizaciju srednje i istočne Evrope.
Između petog i sedmog veka, istočni delovi područja koje se dugo smatralo Germanijom, kao i balkanske i crnomorske provincije Carstva od Baltika do Mediterana, dospela su pod vlast Slovena. Ova transformacija dogodila se bez fanfara, bez priča o moćnim kraljevima poput Atile, Teodoriha ili Klovisa, bez junačkih seoba ili očajničkih bitaka. Bio je to proces o kojem sami Sloveni nisu ostavili pisane dokaze, a vizantijski i latinski posmatrači čak su i manje primećivali i razumeli njegovu unutrašnju dinamiku od procesa germanske etnogeneze zapadne Evrope. A ipak, rezultat slovenizacije imao je daleko dublji značaj.
Na zapadu, varvarske federalne trupe apsorbovale su rimske sisteme vladavine, vere i naseljavanja. Oni su, na kraju, postali potpuni Rimljani, čak iako su potpuno izmenili ono što je taj naziv značio. Slovenske seobe nisu prihvatile niti su se nadovezivale na rimske sisteme oporezivanja, poljoprivrede, društvene organizacije ili politike. Njihova organizacija nije se zasnivala na rimskim modelima niti su njihovi lideri bili uopšte zavisni od rimskog zlata da bi krenuli u svoje poduhvate. Tako je njihov efekat bio daleko potpuniji od bilo čega što su Goti, Franci ili Saksonci ikada postigli. Gotovo sve u vezi s prvim Slovenima - poreklo, društvena i politička struktura i njihov ogroman uspeh - i dalje je zagonetka.
Naučnici su dugo raspravljali o "pradomovini" Slovena. Pitanje porekla verovatno je besmisleno postavljati u vezi sa Slovenima, kao što je to i sa poreklom drugih varvarskih naroda, koji su nastali spajanjem onog što rimski izvori nazivaju skitskom ili sarmatskom ili germanskom populacijom u regionima istočno od Elbe, a koja je tu ostala za vojnim leitima, koje su osnovale germanske armije krećući se prema Carstvu.

http://www.danas.co.yu/20071122/feljton1.html

Vizantija nije mogla da zaustavi Slovene

Naučnici novijeg vremena ubeđeni su da se "rađanje" Slovena odvijalo duž vizantijske granice pod vizantijskim vojnim i ekonomskim pritiskom, uglavnom onakvim kakav su vekovima ranije na zapadu trpeli Franci i Alemani duž Rajne. Međutim, slovenska kultura bila je daleko bliža tlu i tešnje vezana za poljoprivredu nego što su to bile franačke i alemanske armije koje su se brzo kretale i postale rimski federati a, kasnije, i osvajači. Sa svojim lakim plugovima, sitnom poljoprivredom i malim, često individualno organizovanim društvenim jedinicama, Sloveni nisu jednostavno došli kao armije koje kupe porez, nego kao seljaci koji obrađuju zemlju koju su osvojili.
Ali jesu osvajali.
Njihovo širenje bilo je sporo ali nasilno, i posle njega sledila je apsorpcija autohtonih populacija u njihove lingvističke i društvene strukture.
No, ovo širenje nije bilo usklađeno i bilo je radikalno decentralizovano. Na vrhuncu srednjeg veka, slovenski jezik i materijalna kultura predstavljali su neverovatno jedinstvo u celoj istočnoj Evropi, ali to je bilo u radikalnoj suprotnosti u odnosu na takođe radikalan nedostatak autohtone političke centralizacije. Vizantijski istoričar iz šestog veka, Prokopije, opisuje kako su bili "ne pod vlašću jednog čoveka, nego su od starine živeli u demokratiji i prema tome sve što se tiče njihovog blagostanja, bilo u dobru ili zlu, bilo je prepušteno narodu". Ova decentralizacija je možda bila ključ njihovog uspeha. Bez kraljeva ili velikih poglavica koji su se mogli podmititi na saradnju ili potući i tako ih primorati na služenje, Vizantijsko carstvo nije imalo mnogo šansi da ih uništi ili ih kooptira u carski sistem.
Postepeno, tokom sedmog veka, slovenski ratnici-zemljoradnici krenuli su preko Dunava na Balkan. Hronologija nije sasvim jasna, što se može i pretpostaviti: proces je bio tako decentralizovan i fluidan da je teško odrediti vreme kada se on odvijao ili ga potkrepiti dokumentima. Pojedinačne promene smera zbog vizantijske kontraofanzive nisu mogli da zaustave proces tako širokih razmera niti je osvajanje jednostavno značilo prenos poreskih prihoda, kao što je to bilo sa žrtvama germanskih osvajanja dva veka ranije: Sloveni su ili ubijali vojnike koje bi zarobili ili bi ih menjali za otkupninu. Oni koji su ostali, mogli su da pobegnu ili da se utope u slovensko seljaštvo. U ovom društvu vojnika-seljaka nije bilo drugih opcija.
Kada je ipak došlo do hijerarhijskog organizovanja slovenskih grupa u velikim razmerama, bilo je gotovo neizbežno da se to dogodi prema vladajućim strukturama koje su došle spolja. To su mogli da budu germanski ili centralnoazijski lideri, čiji je model etnogeneze omogućavao širu koncentraciju vlasti i veću podređenost pojedinaca i grupa. Avari su odigrali ključnu ulogu u ovom procesu.
Slovenizacija širokog pojasa od Elbe do donjeg toka Dunava, prilično je odmakla pre dolaska Avara. Avarsko naseljavanje možda je povećalo pritisak Slovena na vizantijsku granicu, pošto su slovenske bande bežale od ovog novog stepskog carstva. To može da objasni rane slovenske napade na grčko poluostrvo u drugoj polovini šestog veka, posle kojih su brzo stigle slovenske armije pod komandom Avara. Drugi su se apsorbovali u njih i postali trajni deo Avarskog kraljevstva. Avari su od svojih Slovena, već prema potrebi, tražili da im obezbede zimska boravišta, uzimali od njih konje, zalihe hrane i žene. U vreme rata, koristili su slovenske podanike kao pešake, a tokom opsade Konstantinopolja, kao mornare. Međutim, izgleda da su bili spremni da se prema nekim slovenskim zajednicama ponašaju suzdržanije i nekim njihovim poglavarima nudili su darove u zamenu za vojnike i podršku. Vizantijski hroničari opisuju Slovene kao pokorene podanike Avara; zapadni posmatrači opisuju Avare i Slovene kao saveznike, pre nego kao gospodare i podanike. Verovatno su u pravu i jedni i drugi.
Avarske političke i vojne strukture omogućile su kontekst za etnogenezu specifičnih slovenskih grupa. Na početku sedmog veka, verovatno posle poraza pod zidinama Konstantinopolja 626. godine, veliki delovi avarske periferije su se pobunili, osnivajući autonomne politike između Avarskog kaganata - Franaka na zapadu; Vizantije na istoku.

[Ćipur]

U regionu koji je danas verovatno Češka Republika, Franak Samo organizovao je bandu Slovena mešanog roda, koji su se kao prilično jak savez pobunili protiv Avara. Prema jednom zapadnom izvoru, Sloveni su izabrali Samoa za kralja i on je vladao Slovenskim kraljevstvom duže od 35 godina. Odvajanje Samoovih Slovena iz Avarske konfederacije posle poraza Avara pred Konstantinopoljem 626. verovatno je bila jedna od nekoliko takvih pobuna protiv poraženog avarskog kagana.
Različite grupe poznate u desetom veku, kao Hrvati i Srbi, verovatno vuku poreklo iz ovog istog perioda unutrašnje krize u kaganatu. Nemoguće je u celosti rasvetliti ranu istoriju Hrvata, koja se gotovo u celini zasniva na priči vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita (905-959). Konstantin je napisao za svoje naslednike raspravu o tome kako se upravlja carstvom, u kojoj je posebnu pažnju posvetio susedima Slovenima. U tome mu je poslužilo iskustvo savremenika i danas izgubljeni materijali carske arhive, koji su bili stari vekovima, ali nemoguće je tačno znati od kada on datira ili, u stvari, koliko je ono što on govori tačno. Konstantin govori o dve grupe Hrvata, onih koje naziva "Belim" Hrvatima, a koji žive kraj Franaka, i o Hrvatima u Dalmaciji. Konstantin pruža mitološku genealogiju prema kojoj su nekada davno Hrvati živeli "iza Bavarske", ali porodica od petoro braće i dve sestre se odvojila od njih, povela svoj narod u Dalmaciju, gde su pobedili Avare i potom se dalje delili u različite grupe. U stvari, hrvatsko ime pojavljuje se u različitim područjima na periferiji bivšeg avarskog kaganata, na području današnje Nemačke, Češke Republike, Austrije, Moravske, Slovenije i Grčke, kao i u današnjoj Hrvatskoj. Pokušaji da se dokaže neko etničko jedinstvo svih ovih grupa, možda i pre dolaska Avara, nisu dali rezultate.

http://www.danas.co.yu/20071123/feljton1.html

Legende o poreklu nemaju istorijsko pokriće

Naziv Hrvat (Kroat) ne pojavljuje se ni u jednom izvoru pre sredine devetog veka kao oznaka naroda ili plemena. Izraz Hrvat (Kroat) verovatno je prvobitno označavao ili društveni sloj ili je to bila titula regionalnog položaja unutar kaganata. To bi objasnilo zašto ovaj izraz, koji nije slovenska reč, može da eventualno označava slovenski "narod", a da ne mora da se zamišlja kako je nekada, u davna vremena postojao neslovenski hrvatski narod. On takođe objašnjava pojavu "Hrvata" na suprotnim stranama kaganata, a da se ne moraju zamišljati velike seobe bilo porodice bilo braće, od kojih svaki osniva različiti deo hrvatskog naroda. Verovatno su se tokom osmog i devetog veka, ove otcepljene grupe koje je njihovo vođstvo ili organizacija u avarskom kraljevstvu identifikovala kao "Hrvat" (Kroat), postepeno spojile u odvojene društvene zajednice sa izmišljenim etničkim identitetom i maštovitom genealogijom.
Konstantin, na isti način na koji povezuje "Bele" Hrvate sa Hrvatima u Dalmaciji, priča o srpskom poreklu u narodu poznatom kao "Beli" Srbi, koji žive iza zemlje Huna, na granici sa Franačkim kraljevstvom i "Belom" Hrvatskom. Tu se ponovo navodi genealoška legenda: dva brata povela su sa sobom polovinu naroda i zatražila zaštitu cara Iraklija. Car je potom naselio ove Srbe u provinciju Tesaloniku (Solun). Kasnije, oni su odlučili da se vrate u svoju domovinu i, kada su zatražili dozvolu od Iraklijevog zapovednika Beograda, dobili su zemlju u današnjoj Srbiji. Ova legenda, poput one o Hrvatima (Kroatima) smešta poreklo Srba u period Avarskog poraza pod Konstantinopoljem, objašnjava prisustvo Srba na udaljenim krajevima avarskog kraljevstva i objašnjava pojavu novog "naroda" koji nosi drugo neslovensko ime na Balkanu. Bolje nego da se kopa po ovoj legendi da bi se našao istorijski dokaz o poreklu Srba, bilo bi da se ona vidi kao deo verovatno brzih centrifugalnih sila, koje su cepale avarski kaganat posle njegovog poraza.
Slično poreklo može da se vidi i kod Bugara. Rimljani su sretali narode ovog imena još od petog veka, oko Crnog mora. Oni su, zajedno s drugim grupama čiji su se nazivi završavali sa gur, kao što su Kutriguri, Onoguri i Oguri pripadali, kako su ih Rimljani videli, Hunima, to jest centralno-azijskim stepskim ratnicima. Posle 626. godine, međutim, pobunjenike protiv kagana uvek su zvali Bugarima. Ponovo, kao u slučaju Hrvata (Kroata), različitost Bugara objašnjena je kasnije u legendi o petoro braće, sinova Onogura Kuvrata, koji se pobunio u 630, zbacio vlast Avara i ujedinio Bugare oko Crnog mora. U isto vreme, bugarske izbeglice posle neuspešne pobune u zapadnim regionima kraljevstva pobegle su u Bavarsku, gde ih je franački kralj Dagobert najpre dočekao dobrodošlicom a potom, kada su se tokom zime rasporedile u manje grupe, naredio da ih napadnu i pobiju. Sledeća generacija Bugara, pod vođstvom Kuvera, pobunila se protiv Avara, i on se stavio na čelo mešane populacije potomaka rimskih zatvorenika, koji su pre pedeset godina bili naseljeni u Avarskom kraljevstvu južno od Tesalonike. Moguće je, da su u sedmom veku imena Kuvrat, Kuver i Kroat poticala od titule i, tek vremenom, počela da označavaju pojedince ili narode. U svakom slučaju, nijedna od ovih grupa - bilo Samoovo kraljevstvo, Hrvati (Kroati) ili Kuverovi Bugari - nisu bili narodi koji su već postojali i koji su se pobunili protiv avarskog gospodara. Pre bi se reklo da su oni bili narodi u nastajanju, udruženi protiv Avara, ali organizovani na neki način prema institucijama ili principima preuzetim od njihovih gospodara.
U toku sledećih vekova, ove grupe, čija neslovenska imena možda vuku koren od avarskih titula, razvile su se od političkih jedinica, formiranih kao otpor avarskim gospodarima u "narode", zajedno s podacima o genealoškom mitskom poreklu koji su objašnjavali njihova porekla u etničkim a ne u terminima političke organizacije.
Do početka osmog veka, dakle, populacije na prostorima na kojima je nekada bilo Rimsko carstvo karakterisali su pre politički nego etnički identiteti. Kod onih naroda koji su bili dovoljno važni da budu opisani u retkim pisanim izvorima tog vremena, njihova identifikacija sa geografski definisanim kraljevstvom odredila je način na koji su označeni i, u velikoj meri, kako su opisivali sami sebe. Naravno, ova terminologija počivala je na ranijim vekovima, iako su se društvene realnosti koje je označavala potpuno promenile. Franci su bili elita Franačkog kraljevstva: Langobardi su im bili pandan u severnoj Italiji, a Goti u Španiji dok Iberijsko poluostrvo nisu osvojile berberske i arapske armije 711. godine. Slobodni stanovnici engleskih kraljevstava bili su Saksonci. Rimljani su bili stanovnici onih područja u Italiji koja su bila pod papskom i vizantijskom vlašću ili su, drugde, bili stanovnici Galije južno od Loare. Regionalni identiteti, naravno, i dalje su bili važni kao što su to bili oduvek. Franački vladari vladali su nad Turinzima, Bavarima, Frizima i Alemanima, iako su to bile provincijske, a ne rodovske oznake.
Iza ovih stabilnih političkih zajednica, svet je više ličio na peti vek. Saksonci, kolektivno ime za decentralizovane paganske germanske narode, naseljavali su severne granice franačkog sveta, dok je na istoku ogromno polietničko Avarsko carstvo obuhvatalo Vizantiju i zapad, rađajući "nove" narode - Hrvate (Kroate), Srbe i Bugare. Ove grupe - Saksonci, Avari i njihovi potomci - bili su novi varvari, jedini varvari preostali u Evropi, upravo kao što su jedino Rimljani bili stanovnici Rima.

http://www.danas.co.yu/20071126/frontpage1.html

[Ćipur]

DUPLJAJA: Prestonica Banata iz 11. veka

Arheolozi Gradskog muzeja u Vršci i Filozofskog fakulteta u Beogradu objavili su juče u Vršcu na konferenciji za novinare da su na lokalitetu Dupljaja pronašli ostatke slovenskog grada Karaša, prestonice Banata iz 11. veka. Pronađeni su ostaci crkve i deo zgrade za koju se pretpostavlja da je Kneževski dvor. Pored zidina dvora pronađeno je i nekoliko stotina novčića iz tadašnje srednje i zapadne Evrope, te zlatni i srebrni komadi nakita.

KOD VRŠCA PRONAĐENI OSTACI SLOVENSKOG GRADA

Petu godinu za redom u Dupljaji se sistematski istražuje. Najstariji nalazi su iz praistorije, ali bronzanodobni nalazi i nalazi iz srednjeg veka dominiraju. Dupljaja se može slobodno nazvati najvećim srednjevekovnim utvrđenjem u Banatu iz jedanaestog veka.

Reč je o velikom zemljanom palisadnom utvrđenju na vizantijsko mađarskoj granici iz kojeg su se vojne sile suprotstavljale nasumičnim napadima varvara sa Dunava. Dupljaja Grad je centralno mesto za istraživanja na ovom području. Sastoji se od utvrđenja 200 puta 150 metara, velikog podgrađa ispod gradskih bedema u čijem sastavu je i nekropola.

Dupljaja Grad, arheološki je lokalitet koji decenijama svojim dominantnim položajem, neposredno iznad reke Karaš, a na izlazu iz Dupljaje prema Grebencu, privlači pažnju znanstvenika i istraživača. Još 1866. godine, dok je putovao ovim delom Banata, na dupljajskom bogatom nalažištu podosta se zadržao poznati mađarski istraživač Floris Romer. Kasnije ga u svojim studijama pominju Ormoš, Mileker i Teglaš koji je uz detaljan opis dao i crteže poprečnih preseka istok - zapad i jug - sever.

Kako je zabeleženo, do Drugog svetskog rata niko tu nije terenski istraživao, nego su samo prikupljani pojedinačni nalazi posuda iz bronzanog doba, koje uglavnom pripadaju dubovačkoj kulturi. Istom periodu pripadaju i dva primerka po svemu jedinstvenih votivnih glinenih kolica sa idolima, poznatija kao - Dupljajska kolica, zahvaljujući kojima je ovaj arheološki lokalitet već više od jednog veka poznat u Svetu.

Dupljajska kolica, prema pretpostavkama, stara su oko 3.500 godina. Oba primerka prvo su se nalazila u zbirci poznatog kolekcionara iz Bele Crkve Leonarda Bema, ali ih je njegov sin Karl 1929. godine prodao. Veći primerak Narodnom muzeju u Beogradu, a manji vršačkom muzeju. Narodna priča kaže da su seljani iz Dupljaje, početkom 20. veka otkopali parčiće kolica, a da ih je Bem, prepoznajući vrednost, vrlo vešto i uz nečiju zanatsku pomoć totalno rekonstruisao. To je tako stručno urađeno, da se do danas ne može sa sigurnošću tvrditi koji deo je autentičan, a koji naknadno, zarad celine dodat. Vršački primerak, za razliku od onog u prestonici ima samo dva točka i fragmentovan je jer mu je ruda oštećena.

Na kolicima je idol, kako stručnjaci kažu, „antropomorfna statueta sa šematizovanim, ptičjim licem i donjim delom u obliku zvonaste suknje. Kolica, točkovi i idol su bogato ukrašeni urezanim spiralama, krugovima, šrafiranim trouglovima i drugim geometrijskim motivima, a na četiri mesta i prastarim solarnim simbolom takozvanom svastikom, ili bolje poznato, kukastim krstom”.

Dupljajska kolica su obredni predmet izuzetnog verskog značaja, odnosno predstavljaju „jedinstveni spomenik praistorijskog kulta koji svedoči o složenim religioznim koncepcijama nosilaca dubovačke kulture”. NJihova specifičnost vidi se tek kada se uporede sa kasnijim bronzanim ptičjim kolicima iz Nemačke, Danske i Rumunije. Sva ta druga totalno su simetrična, ista sa prednje i zadnje strane, dok su naša, banatska, jednosmerna i upravljena, iako se ne zna odakle su došla, niti gde su krenula.

A. Čupić

http://www.dnevnik.co.yu/modules.php...icle&sid=12711


Dupljajska kolica

[Ćipur]

Car Iraklije

http://istorijska-biblioteka.wikidot.com/art:iraklije

[UFO]

respect prika, svaka cast za sve!

[Ćipur]

JUS FORUM

Piše: mr Branislav Radulović: Sveta Sofija




Hagija Sofija (Sveta božanska mudrost – grč.)


Kada je 29. februara 532. godine Justinijan I Veliki (Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus) položio kamen temeljac za izgradnju crkve svete Sofije u Konstantinopolju (danas Istanbulu), započeta je 15 vjekova duga storija o bogomolji koja je danas više od crkve ili džamije dviju najvećih religija na svijetu – hrišćanstva i islama.
Ovo remek dijelo vizantijske arhitekture danas je muzej u kome se, na temeljima „svete božanske mudrosti“ po kojoj je ova bogomolja dobila ime, objedinjavaju univerzalne vrijednosti čovječanstva.
Iskustvo sa ovom bogomoljom moglo bi biti više nego poučno za današnju generaciju Crnogoraca, koja može na temeljima hrama sv. Bogorodice na Ćipuru izdići svoju Sv. Sofiju. Bilo bi to kultno mjesto, nesporno za sve, koje bi kao kičmeni stub crnogorskog trajanja, odbacilo sve istorijske atavizme koji opterećuju ovu generaciju Crnogoraca da izraste u modernu naciju.

I
Zakoračivši prvi put u novo zdanje crkve Sv. Sofije 27. decembra 537. u pratnji patrijarha Menasa i svoje supruge carice Teodore i zadivljen veličinom Sv. Sofije, Justinijan je uzvikunuo „Solomone, ja sam te nadmašio“. U vremenu kada je podignuta, bila je to najveća hrišćanska građevina na svijetu sa površinom od 7.570 m2, (visoka 55 m i sa promjerom kupole od 31 m), a danas je po veličini četvrta bogomolja u Evropi iza crkvi sv. Pavla u Londonu, sv. Petra u Rimu i milanskog Duoma.
Sam car Justinijan, pored činjenice da je ktitor ovog zdanja, ostaće upamćen i po velikoj pravnoj kodifikaciji - Corpus iuris civilis, koju je sačinila komisija od 16 pravnika na čelu sa Tribonijanom i koja je prikupila i kodifikovala cjelokupnu pravnu zaostavštinu klasičnog perioda rimskog prava (ius) i sve propise koje su izradili imperatori prije njega (leges).
Nažalost, Sv. Sofija je za vrijeme IV krstaškog rata i latinskog zauzimanja Konstantinopolja 1204. temeljno opljačkana i brutalno oštećena, kao da se radilo o paganskom hramu, a ne najvećoj hrišćanskoj bogomolji.
„Oslobodioci Hristovog groba“ bili su samo gomila pljačkaša koja je, umjesto zavjeta datog vjeri, svoj pohod pretvorila u rušenje tada sjedišta istočno-pravoslavnog hrišćanstva. Stepen njihovog vandalizma i odnos prema bogomoljama može se porediti sa „vjernicima“ iz posljednjih balkanskih sukoba.
Krstaši (sa krstom na grudima) opljačkali su i skinuli sve zlatne krstove i druge dragocjenosti, a ruski monarh koji je posjetio grad 1350. opisao je razmjere razaranja koje se smatra najvećim pljačkanjem koje je doživljela jedna hrišćanska bogomolja u istoriji.

II
Osvajanjem Konstantinopolja od strane Turaka (kojeg je sa pomorskim trupama branio Ivo Dalmatinac, a sa turske strane kao podanik napadao srpski vlastelin vojvoda Jakša sa 1.500 vojnika) završena je etapa Sv. Sofije kao središta pravoslavlja, mada se i danas u Istanbulu nalazi sjedište Vaseljenske patrijaršije u objektu sa druge strane zaliva Zlatni rog.
Kada je 29. maja 1453. mladi otomanski sultan Mehmed II Osvajač održao prvu molitvu u osvojenom gradu odmah je naredio da se crkva pretvori u džamiju, a vremenom su joj dodata 4 minareta.
Aja Sofija, kako se od tada naziva, postaje prototip svim kasnije izgrađenim džamijama u Carigradu i kompletnoj regiji Balkana. I ako su kasnije izgrađene veće, kao što je Sulejmanija (podigao Sulejman Veličanstveni 1557. god.) ili ljepše kao što je Plava džamija (podigao sultan Ahmet 1616. god.) one nijesu uspjele zasjeniti ovo zdanje i postati kao ona do te mjere zaštitini znak grada na Bosforu.
Kao islamska bogomolja (džamija) ovaj objekat ostaje do 24. oktobra 1935. kada se odlukom osnivača Turske Republike i reformatora Kemala Ataturka proglašava za nacionalni spomenik i pretvara u muzej. Svi prihodi od posjete turista usmjeravaju se za finansiranje kulture.
Kada ju je 1967. prvi put posjetio jedan poglavar hrišćanske crkve papa Pavle VI, to je označeno kao izuzetan čin međureligijskog razumijevanja, što je ponovio i papa Benedikt XVI 2006. Danas se vrši njena temeljna unutrašnja rekonstrukcija i ponovo otkrivaju freske koje su po osvajanju Konstantinopolja bile pokrivene malterom. Na galeriji crkve i danas stoje Mramorna vrata kroz koja su smjeli ulaziti samo članovi Svetog sinoda.
Međutim, ono što posebno izdvaja Aja Sofiju, kao nekadašnju bogomolju dviju religija, jeste činjenica da je ona danas vrijednost ukupnog ljudskog duha i stvaralaštva i zajedničko bogadstvo svih. Danas su u ovom hramu i hrišćani i muslimani i jevreji i ateisti, jer ona nema ključara koji će je zatvoriti za one koji nijesu njegovog pogleda na svijet, religiju ili državu.
Zato je ona mjesto svete mudrosti.

III
Crna Gora nema svoju Svetu Sofiju.
Nema još ni svog Ataturka koji bi snagom svog autoriteta i sa mudrošću državnika i vizionara uspostavio mjesto kultno za sve Crnogorce (bijele, zelene, crvene...). Ali postoji mjesto koje to može biti i koje treba to da bude. To je Dvorska crkva na Cetinju, gdje je zavjetni grob Ivana Crnojevića i mjesto vječnog počinka kralja Nikole.
Podignuta od strane crnogorskog knjaza 1890. na temeljima manastira Crnojevića, ova dvorska kapela mogla bi postati mjesto nepodijeljenog crnogorskog državnog identiteta.
Ova crkvica je do 1986. bila u sklopu Narodnog muzeja (kao dio kompleksa Dvorca kralja Nikole), da bi 1989. bila određena za mjesto vječnog počinka posljednjeg dinastičkog para Petrovića (sam Nikola I za svoj vječni počinak planirao je saborni hram sv. Vasilija Ostroškog u Nikšiću).
Ovaj objekat, koji već jeste spomenik kulture, stoga trebalo bi proglasiti za mauzolej crnogorskih gospodara.
Država bi na taj način, pored ukazivanja dodatne počasti dvojici crnogorskih suverena, pokazala i da vodi neselektivnu politiku prema postojećim vjerskim zajednicama (shodno čl. 14 Ustava Crne Gore sve vjerske zajednice su ravnopravne).
Država na to ima pravo, ali i obavezu, jer je zakoniti vlasnik ovog objekta (katastarski evidentiran kao vlasništvo države). Time bi se izbjegla, već postojeća, neprijatnost da se uspostavi monopol na upotrebu ključa i ograniči pristup ovom objektu. Država bi na taj način pokazala da današnji ključar hrama na Ćipuru ili bilo koji drugi ne smije zaključati mogućnost da se upravno na ovom mjestu uspostavi kamen temeljac crnogorskog pomirenja i sloge.

IV
Proglašenjem dvorske kapele na Ćipuru za mauzolej crnogorskih gospodara, ova građevina i ako sa svojim skromnim gabaritima, postala bi tako grandiozna kao simbol crnogorskog državnog trajanja.
Tim činom bi se uspostavio jedinstvo triju mauzoleja – Njegoševog na Lovćenu i mauzoleja vladike Danila na Orlovom kršu sa ovim na Ćipuru.
Takođe, tim činom završio bi se i onaj nedostajući i posljednji korak u ispunjenju duga države Crne Gore prema Ivanu Crnojeviću. Država je uspjela da od tri koraka, za sada, ostvari dva: da vrati njegove zemne ostatke na zavjetno mjesto i da realizuje opsežne restauratorsko-konzervatorske radove na zaštiti objekta. Treći, tako nedostajući, korak je da ovo zdanje bude otvoreno za sve, kako bi svaki slobodan Crnogorac bio u prilici pokloniti se „Gospodaru slobodne zemlje“.
Tek tada bi do kraja bio ispunjen dug prema Ivanu Crnojeviću, tri mauzoleja predstavljala bi sveto trojstvo crnogorskog državnog trajanja, a Crnogorci dobili svoju - božansku mudrost.


Autor je predavač na Univerzitetu „Mediteran“ i potpredsjednik UPCG