DA SE NE ZABORAVI: PROŠLO JE 130 GODINA OD JUNAČKE POGIBIJE MILA MILOŠEVOG OSMAJLIĆA

Milovo ime upisano na spomen-ploči crkve u Nikšiću


Prošlo je 130 godina od junačke pogibije oficira crnogorske oslobodilačke vojske stotinaša Mila Osmajlića, na Previji kod Trepče, 1877. godine.
Mile Osmajlić se istakao svojim junaštvom u čuvenoj bici u Budimlji (Rudešu), koja se odigrala aprila 1862. godine između Vasojevića, pod komandom vojvode Miljana Vukova, i turske vojske, pod komandom Husein-Avdi paše i Selim-paše. U ovoj borbi gine sin Selim-paše pukovnik Ibrahim-aga, dok Selim-pašu, pri bjekstvu sa bojnog polja, ubijaju Ivan i Stefan Ćorac - Šunjević iz Dapsića. Zbog zasluga u ovoj bici, nešto kasnije, Mile je postavljen za komandira - stotinaša narodne vojske. Naime, pored junaštva po već običajnom pravu, naslijedio je glavarstvo od svoga đeda Milutina Dabetića - Osmajlije, umjesto oca Miloša, koji je dugo godina živio u Srbiji na dvoru srpskog kneza Milana Obrenovića.

Dolaskom na vlast, poslije Njegoševe smrti, knjaz Danilo vrši reorganizaciju crnogorske narodne vojske. Stvorio je dobrovoljačku vojsku, takozvane krstonosce, tako nazvane po limenim krstovima koje su nosili na kapama. Vojska je formirana po plemenima - u stotine, i po bratstvima - u desečarije. Na čelu sttina bili su stotinaši, a na čelu desečarija - desečari. Stotinaši i dsečari birani su od vojnika koji su se isticali hrabrošću, otmenošću i prirodnom bistrinom. I knjaz Nikola je zadržao osnovnu organizaciju crnogorske vojske, nešto je modernizujući po ugledu na srbijansku.
Ideja za dizanje ustanka protiv Turaka potekla je od vasojevićkih glavara, a u tome ih je podržavao i pomagao cetinjski dvor. Pred ustanak počelo je formiranje bataljona. Za komandira Političkog bataljona imenovan je poznati junak, legenda ovog kraja Miro Dedović. Komandiri četa bili su oficiri: Mile Osmajlić, Stefan Čubrović, Radoje Đukić, Arsen Vasov, Đole Lutovac i Meo Rakin Lutovac.
Velika turska vojska navalila je sa svih strana, od Plava i Gusinja a naročito od Rožaja i Bihora pod komandom Mehmed Ali-paše. Mehmed Ali-paša je nastupao sa 20 tabora nizama i redifa i sa 10 tabora Arnauta i ostalog muslimanskog bašibozuka, sa preko 20.000 vojnika i 24 topa, naspram pet slabo naoružanih vasojevićkih bataljona sa nešto više od 3.300 vojnika pod komandom vojvode Miljana Vukova. Vojska Mehmed Ali-paše napala je Politički bataljon na samoj Polici i razvila se ogročena borba. Kako je turska vojska neprekidno navaljivala, a bila je mnogo brojnija i bolje naoružana, i stalno joj je pristizalo pojačanje, crnogorska vojska je bila primorana da se povuče na lijevu obalu Lima.
Turci su i dalje navaljivali. Prešli su rijeku Lim, i došlo je do žestoke borbe, takoreći prsa u prsa, na čitavom frontu od Femića krša do Trepče.
Vojvoda Miljan Vukov sa Andrijevičkim, Bučičkim i Poličkim bataljonom sreta Mehmed Ali-pašu sa vojskom kod Trepče. Dolazi do žestoke borbe mjeseca juna 1877. godine. U isto vrijeme, iz pravca Andrijevice, napala je jaka vojska sastavljena od Arnauta i bašibozuka pod komandom Ali-bega Gusinjca. U toj borbi, na Previji kod Trepče, junački gine Mile Osmajlić. Tada gine i oficir Vukajlo Vukajlović iz Trešnjeva.
Kada je komandant brigade vojvoda Miljan Vukov saznao za pogibiju Mila i Vukajla plačnim glasom je rekao: "Lele mene danas, pogiboše mi dva najbolja oficira". Mile je sahranjen na mjestu pogibije, po starom crnogorskom običaju, gdje mu se grob i danas nalazi. Posmrtni govor mu je održao lično vojvoda Miljna Vukov. Đuro, Milev najmlađi brat, poginuo je iste godine na Polici, kod Bijelog potoka, u borbi sa Turcima Mehmed - Ali paše.
Na spomen- ploči, u Sabornoj crkvi Svetog Vasilija Ostroškog u Nikšiću, upisana su imena boraca poginulih u Veljem ratu od 1875-1878. godine. Među njima je i ime Mila Osmajlića. Vasojevići, na čelu sa svojim velikim junakom, vojvodom i crnogorskim senatorom Miljanom Vukovim, ispisali su najslavnije stranice o svome junaštvu, za oslobođenje od turskog ropstva i ujedinjenje sa svojom maticom Crnom Gorom.

Hrabri oficir

Milov đed Milutin Dabetić, zvani Osmanlija (narodski Osmajlija) rodonačelnik je svih Osmajlića.
Do 1837. godine Lijeva Rijeka je bila pod vlašću TUuraka, pa su Vasojevići do tada, morali da šalju svoje čete radi pomaganja Turcima za gušenje nemira, koji su se javljali naročito na sjeveru Albanije. Jednom od četa komandovao je i Milutin Dabetić. Bio je jedan od najhrabrijih oficira Crnogoraca. Kako je dobro jahao konja, prilikom raspoređivanja vojnika na frontu, posmatrao ga je skadarski paša upitavši pratnju ko je onaj što dobro konja jaše. Dobivši odgovor, paša je rekao da je on pravi Osmanlija i da osmanlijski dobro konja jaše i sablju paše. Od tada je u narodu uz Milutinovo ime ostao nadimak Osmajlija, i po tom nadimku nazvano je bratstvo Osmajlića.
Nakon prisajedinjenja Lijeve Rijeke Crnoj Gori ljeovrečke čete kao i ostali odredi iz Vasojevića napadali su tursku vojsku i osvajali njihove teritorije. Stizali su čak i do Kosova i Metohije. U jednom takvom pohodu Milutin Dabetić - Osmajlija gine prilikom odbrane Pećke patrijaršije. Turci su mu odsjekli glavu i sa njom se poigravali. Sahranili su ga crkveni oci u porti manastira gdje mu se grob i dan-danas nalazi

Ađutant srpskog kneza

Milev otac Miloš, sa odvažnih 80 Vasojevića, prelazi preko Pešteri u Srbiju, gdje ostaje punih 12 godina na dvoru Obrenovića. Kako je odlično znao turski i albanski jezik, postao je zvanični prevodilac. Otmenog držanja, stasit i brz na oružju, postao je i ađutant srpskog knez, a kasnije kralja, Milana. Miloš je na dvoru Obrenovića uživao veliko poštovanje. Kao ađutant i prevodilac stekao je povjerenje kod kneza koji ga je poslao u Vasojeviće, kako bi organizovao prelazak vasojevićkih porodica u Srbiju radi naseljavanja, ponudivši njegovom bratstvu najplodniju zemlju u okolini Kragujevca.
Otaš, rođeni brat Milošev ubijen je od strane kolašinskih Turaka i to baš od vojnika njegovog pobratima Eleza Bašova, bega kolašinskog, ali velikog srpskog ubice i krvnika. Da bi osvetio svoga brata, Miloš je morao da pođe u sam centar Kolašina, gdje je Elez-beg stolovao. Beg je imao veliku pratnju, koja se nalazila u posebnoj zgradi dobro naoružana. Miloš je sa sobom poveo rođaka Joka Lazarevića i šuraka Đoka Golubovića, čuvene junake i osvetnike, da mu pomognu. Poslije ponoći, Miloš je nečujno ušao u sobu Eleza Bašova i nije htio da ga ubije dok je spavao. Probudivši ga, Miloš upita: "Zašto ubi moga brata Otaša, pobratime?!" Elez-beg se počeo pravdati da njegovi vojnici nijesu znali da je to njegov brat. Poslije kratke prepirke, Miloš je opalio iz puške, pogodivši Elez-bega koji je na mjestu ostao mrtav. Joko i Đoko su bili u drugoj prostoriji. Kada su čuli šta je Miloš uradio, Joko ubija Elezovog oca Baša uzevši sa njega kuburu, pa se od tada zvao Joko Kubura, ili Joko Kuburović, od koga je nastao brojno bratstvo koje i dan-danas nosi to prezime.
Poslije ubistva kolašinskih Bašovića, Miloš je bio primoran da napusti teritoriju Crne Gore to jest Bukovu Poljanu kod Kolašina u crnogorskoj granici, pa se sa svojom porodicom doselio na područje današnjih Berana, u selo Donje Luge, gdje njegovi potomci i danas žive.


Jovan OSMAJLIĆ

http://www.dan.cg.yu/?nivo=3&rubrika...tum=2007-06-08